{"id":1027,"date":"2020-02-05T07:00:00","date_gmt":"2020-02-05T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.truyenthong.edu.vn\/?p=1027"},"modified":"2020-02-05T07:00:00","modified_gmt":"2020-02-05T00:00:00","slug":"the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truyenthong.edu.vn\/sanpham\/2020\/02\/05\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/","title":{"rendered":"\u201cThe Universe is Asymmetric\u201d \/ \u201cV\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0 b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng\u201d"},"content":{"rendered":"\n<p>In 19<sup>th<\/sup>\u00a0century, Louis Pasteur declared: \u201cThe universe is asymmetric and I am persuaded that life, as it is known to us, is a direct result of the asymmetry of the universe or of its indirect consequences. The universe is asymmetric\u201d<a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/#_ftn1\">[1]<\/a>. Physics in 20<sup>th<\/sup>\u00a0century had proved Pasteur\u2019s prediction was totally right\u00a0\u2500\u00a0asymmetry is a universal law of nature\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Trong th\u1ebf k\u1ef7 19, Louis Pasteur tuy\u00ean b\u1ed1: \u201cV\u0169 tr\u1ee5 kh\u00f4ng \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng v\u00e0 t\u00f4i tin r\u1eb1ng s\u1ef1 s\u1ed1ng, nh\u01b0 ch\u00fang ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft, l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 tr\u1ef1c ti\u1ebfp c\u1ee7a t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 ho\u1eb7c h\u1ec7 qu\u1ea3 gi\u00e1n ti\u1ebfp c\u1ee7a n\u00f3. V\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0 b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng\u201d. V\u1eadt l\u00fd th\u1ebf k\u1ef7 20 \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng t\u1ecf d\u1ef1 \u0111o\u00e1n c\u1ee7a Pasteur l\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n \u0111\u00fang\u00a0\u2500\u00a0t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt ph\u1ed5 qu\u00e1t c\u1ee7a t\u1ef1 nhi\u00ean\u2026<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/viethungpham.files.wordpress.com\/2018\/01\/1-pasteur_asymmetry-of-universe.jpg\" alt=\"\" width=\"366\" height=\"241\"\/><figcaption>Tuy\u00ean b\u1ed1 c\u1ee7a Louis Pasteur<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i ng\u00e0y nay, khi n\u00f3i v\u1ec1 t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng m\u00e0 kh\u00f4ng li\u00ean h\u1ec7 g\u00ec \u0111\u1ebfn t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 th\u00ec qu\u1ea3 l\u00e0 m\u1ed9t thi\u1ebfu s\u00f3t l\u1edbn v\u1ec1 nh\u1eadn th\u1ee9c t\u1ef1 nhi\u00ean. Hai hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i ng\u1eabu nhi\u00ean tr\u00f9ng l\u1eb7p, m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 m\u1ed9t m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 nh\u00e2n qu\u1ea3 n\u00e0o \u0111\u00f3 \u0111\u1ebfn nay ch\u01b0a ai bi\u1ebft. Tuy nhi\u00ean, Louis Pasteur, b\u1eb1ng tr\u1ef1c gi\u00e1c thi\u00ean t\u00e0i, \u0111\u00e3 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n m\u1ed9t c\u00e1ch t\u00e1o b\u1ea1o t\u1eeb kho\u1ea3ng gi\u1eefa th\u1ebf k\u1ef7 19 r\u1eb1ng \u1eaft ph\u1ea3i c\u00f3 m\u1ed9t m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 nh\u01b0 th\u1ebf, v\u00e0 \u0111\u00f3 l\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n d\u1eabn t\u1edbi t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 Pasteur kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u1ef1c b\u00ed hi\u1ec3m n\u00e0o c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u00e3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn c\u00e1c ph\u00e2n t\u1eed c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng \u0111\u1ec3 bu\u1ed9c ch\u00fang ph\u1ea3i b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng, nh\u01b0ng \u00f4ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean ti\u00ean \u0111o\u00e1n c\u00f3 m\u1ed9t l\u1ef1c nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u1ec3 r\u1ed3i d\u00e1m qu\u1ea3 quy\u1ebft r\u1eb1ng v\u0169 tr\u1ee5 \u1eaft ph\u1ea3i b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng. S\u1ef1 qu\u1ea3 quy\u1ebft n\u00e0y kh\u00f4ng n\u1ea9y sinh ng\u1eabu nhi\u00ean, m\u00e0 d\u1ef1a tr\u00ean m\u1ed9t c\u01a1 s\u1edf khoa h\u1ecdc r\u1ea5t r\u00f5 r\u00e0ng:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Theo quy lu\u1eadt x\u00e1c su\u1ea5t, c\u1ea5u tr\u00fac ph\u00e2n t\u1eed c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng ph\u1ea3i xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u00e2n b\u1eb1ng ph\u1ea3i-tr\u00e1i v\u1edbi t\u1ef7 l\u1ec7 50-50, nh\u01b0ng t\u1ea1i sao ph\u00e2n t\u1eed c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng lu\u00f4n lu\u00f4n xu\u1ea5t hi\u1ec7n b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng?<\/li><li>Do \u0111\u00f3 \u1eaft ph\u1ea3i c\u00f3 m\u1ed9t nguy\u00ean nh\u00e2n, m\u1ed9t t\u00e1c \u0111\u1ed9ng v\u1eadt l\u00fd n\u00e0o \u0111\u00f3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c ph\u00e2n t\u1eed c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng bu\u1ed9c ch\u00fang b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng [Ng\u00e0y nay, d\u01b0\u1edbi \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a L\u00fd thuy\u1ebft Th\u00f4ng tin, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 suy r\u1ed9ng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng n\u00e0y theo c\u00e1ch cho r\u1eb1ng c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 nh\u1eefng th\u00f4ng tin, nh\u1eefng m\u00e3 l\u1ec7nh n\u00e0o \u0111\u00f3 ch\u1ec9 huy s\u1ef1 t\u1eadp h\u1ee3p c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ea7n h\u00f3a h\u1ecdc c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng sao cho ch\u00fang c\u1ea5u th\u00e0nh nh\u1eefng ph\u00e2n t\u1eed b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng].<\/li><li>V\u00ec s\u1ef1 s\u1ed1ng l\u00e0 m\u1ed9t th\u00e0nh ph\u1ea7n c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 n\u00ean nguy\u00ean nh\u00e2n \u1ea5y c\u0169ng ph\u1ea3i thu\u1ed9c v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>\u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng suy lu\u1eadn thi\u00ean t\u00e0i c\u1ee7a Pasteur, v\u01b0\u1ee3t tr\u01b0\u1edbc qu\u00e1 xa th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a \u00f4ng, b\u1edfi l\u1ebd \u0111\u1ebfn h\u00f4m nay, v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc \u0111\u00e3 x\u00e1c nh\u1eadn v\u0169 tr\u1ee5 b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng, nh\u01b0ng kh\u00f4ng ai bi\u1ebft t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee5 th\u1ec3 n\u00e0o c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0m cho ph\u00e2n t\u1eed c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t b\u00e0i to\u00e1n thu\u1ed9c t\u1ea7m c\u1ee1 nh\u1eefng nguy\u00ean l\u00fd v\u0169 tr\u1ee5, th\u00e1ch th\u1ee9c c\u1ea3 v\u1eadt l\u00fd l\u1eabn sinh h\u1ecdc, th\u1eadm ch\u00ed li\u00ean quan t\u1edbi c\u1ea3 tri\u1ebft h\u1ecdc nh\u1eadn th\u1ee9c, v\u00ec n\u00f3 \u0111\u1ee5ng t\u1edbi v\u1ea5n \u0111\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c s\u1ef1 s\u1ed1ng. M\u1ed9t t\u1ea1p ch\u00ed khoa h\u1ecdc uy t\u00edn nh\u01b0 Nature c\u0169ng \u0111\u00e3 \u0111\u0103ng v\u00e0i \u00fd ki\u1ebfn gi\u1ea3i th\u00edch t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng, nh\u01b0ng ch\u1ec9 l\u00e0 gi\u1ea3 thuy\u1ebft v\u00e0 gi\u1ea3 thuy\u1ebft. C\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng bao gi\u1edd c\u00f3 c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi th\u1ecfa \u0111\u00e1ng. Nh\u01b0ng d\u00f9 th\u1ebf n\u00e0o th\u00ec ti\u1ebfn \u0111o\u00e1n c\u1ee7a Pasteur v\u1ec1 t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a t\u1ef1 nhi\u00ean \u0111\u00e3 l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng l\u1edbn lao v\u1ec1 nh\u1eadn th\u1ee9c.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ea1n s\u1ebd c\u1ea3m nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c \u00fd ngh\u0129a c\u00e1ch m\u1ea1ng \u0111\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1ch r\u00f5 r\u1ec7t n\u1ebfu bi\u1ebft c\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd th\u1ebf k\u1ef7 20 \u0111\u00e3 b\u1ecb s\u1ed1c nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o khi h\u1ecd b\u1ea5t ng\u1edd kh\u00e1m ph\u00e1 ra t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng trong th\u1ebf gi\u1edbi h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n, n\u01a1i tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng tr\u00ean m\u00f4 h\u00ecnh \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng. N\u1ebfu c\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd bi\u1ebft t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Pasteur m\u1ed9t th\u1ebf k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, c\u00f3 th\u1ec3 h\u1ecd s\u1ebd kh\u00f4ng b\u1ecb s\u1ed1c, m\u00e0 vui m\u1eebng \u0111\u00f3n nh\u1eadn k\u1ebft qu\u1ea3. N\u00f3i c\u00e1ch kh\u00e1c, t\u01b0 t\u01b0\u1edfng v\u1ec1 t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 do Pasteur n\u00eau l\u00ean t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 19 \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra m\u1ed9t c\u01a1 s\u1edf tri\u1ebft h\u1ecdc cho nh\u1eefng kh\u00e1m ph\u00e1 c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i trong th\u1ebf k\u1ef7 20. M\u1ed9t&nbsp;nh\u00e0 khoa h\u1ecdc thu\u1ed9c Vi\u1ec7n Pasteur \u1edf Paris l\u00e0 M. Schwartz \u0111\u00e3 n\u00f3i v\u1ec1 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y trong b\u00e0i b\u00e1o \u201cThe life and works of Louis Pasteur\u201d (Cu\u1ed9c \u0111\u1eddi v\u00e0 s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a Louis Pasteur) tr\u00ean T\u1ea1p ch\u00ed \u201cApplied Microbiology\u201d (Vi-sinh-h\u1ecdc \u1ee8ng d\u1ee5ng) s\u1ed1 91 n\u0103m 2001 nh\u01b0 sau:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<em>S\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a nh\u1eefng kh\u00e1i ni\u1ec7m v\u1ec1 \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng v\u00e0 ph\u00e1 v\u1ee1 \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u00f3 t\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ed1t l\u00f5i, v\u00ec n\u00f3 t\u1ea1o ra c\u01a1 s\u1edf cho m\u1ed9t s\u1ed1 l\u00fd thuy\u1ebft v\u1eadt l\u00fd hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i nh\u01b0 v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n v\u00e0 l\u00fd thuy\u1ebft bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i pha<\/em>\u201d<a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/#_ftn2\">[2]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1eadt v\u1eady, nh\u1eefng kh\u00e1m ph\u00e1 v\u1eadt l\u00fd c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 20 v\u1ec1 t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 c\u00f3 th\u1ec3 xem nh\u01b0 m\u1ed9t minh h\u1ecda cho tuy\u00ean b\u1ed1 c\u1ee7a Louis Pasteur t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 19. S\u1ef1 minh h\u1ecda n\u00e0y kh\u00f4ng ch\u1ec9 cho th\u1ea5y thi\u00ean t\u00e0i c\u1ee7a Pasteur, m\u00e0 c\u00f2n kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh&nbsp;<strong>t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng l\u00e0 m\u1ed9t quy lu\u1eadt ph\u1ed5 qu\u00e1t c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5<\/strong>, bi\u1ec3u l\u1ed9 r\u00f5 r\u1ec7t c\u1ea3 trong s\u1ef1 s\u1ed1ng l\u1eabn trong to\u00e0n th\u1ec3 v\u0169 tr\u1ee5.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u01b0ng c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng h\u00f4m nay kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb v\u1eadt l\u00fd, m\u00e0 ph\u1ea3i b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb c\u00f4ng tr\u00ecnh nghi\u00ean c\u1ee9u h\u00f3a h\u1ecdc v\u00e0 tinh th\u1ec3 h\u1ecdc c\u1ee7a Louis Pasteur, b\u1edfi \u0111\u00f3 l\u00e0 l\u1ecbch s\u1eed \u2013&nbsp;mu\u1ed1n hi\u1ec3u r\u00f5 m\u1ed9t t\u01b0 t\u01b0\u1edfng ph\u1ea3i hi\u1ec3u r\u00f5 l\u1ecbch s\u1eed di\u1ec5n bi\u1ebfn c\u1ee7a n\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>1\/ L\u1ecbch s\u1eed t\u1ed1i gi\u1ea3n c\u1ee7a t\u01b0 t\u01b0\u1edfng v\u1ec1 t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a t\u1ef1 nhi\u00ean<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>N\u0103m 1846, theo l\u1eddi khuy\u00ean c\u1ee7a nh\u00e0 h\u00f3a h\u1ecdc Antoine J\u00e9rome Balard, ch\u00e0ng th\u00e0nh ni\u00ean 24 tu\u1ed5i Louis Pasteur b\u1eaft \u0111\u1ea7u s\u1ef1 nghi\u1ec7p khoa h\u1ecdc c\u1ee7a m\u00ecnh t\u1ea1i ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m c\u1ee7a Balard thu\u1ed9c \u00c9cole Normale Sup\u00e9rieure, m\u1ed9t \u0111\u1ea1i h\u1ecdc danh ti\u1ebfng c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p \u1edf Paris. T\u1ea1i \u0111\u00e2y Pasteur \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi m\u1ed9t b\u00e0i to\u00e1n l\u1edbn \u0111ang th\u00e1ch th\u1ee9c c\u00e1c nh\u00e0 h\u00f3a h\u1ecdc \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi: T\u1ea1i sao hai h\u1ee3p ch\u1ea5t h\u1eefu c\u01a1 GI\u1ed0NG H\u1ec6T NHAU v\u1ec1 th\u00e0nh ph\u1ea7n c\u1ea5u t\u1ea1o h\u00f3a h\u1ecdc, m\u1ed9t h\u1ee3p ch\u1ea5t chi\u1ebft xu\u1ea5t t\u1eeb s\u1ef1 s\u1ed1ng v\u00e0 m\u1ed9t h\u1ee3p ch\u1ea5t l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m do con ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebf t\u1ea1o ra, l\u1ea1i c\u00f3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng KH\u00d4NG GI\u1ed0NG NHAU \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u1ed9t ch\u00f9m \u00e1nh s\u00e1ng ph\u00e2n c\u1ef1c \u0111i qua n\u00f3 (v\u1eadt ch\u1ea5t s\u1ed1ng l\u00e0m quay ch\u00f9m \u00e1nh s\u00e1ng trong khi v\u1eadt ch\u1ea5t kh\u00f4ng s\u1ed1ng th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng)?<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft\"><a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/portrait-of-louis-pasteur-as-a-young-adult\/#main\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/viethungpham.files.wordpress.com\/2018\/01\/portrait-of-louis-pasteur-as-a-young-adult.jpg?w=327&amp;h=445\" alt=\"\" class=\"wp-image-6573\"\/><\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>H\u00ecnh b\u00ean: Louis Pasteur giai \u0111o\u1ea1n l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea1i ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m c\u1ee7a Balard thu\u1ed9c ENS<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee5 th\u1ec3 c\u1ee7a Pasteur l\u00e0 acid tartaric chi\u1ebft xu\u1ea5t t\u1eeb nho, \u0111\u1ea1i bi\u1ec3u c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng, v\u00e0 acid paratartaric, m\u1ed9t s\u1ea3n ph\u1ea9m h\u00f3a h\u1ecdc do con ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebf t\u1ea1o ra, \u0111\u1ea1i bi\u1ec3u cho v\u1eadt ch\u1ea5t kh\u00f4ng s\u1ed1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Sau hai n\u0103m say m\u00ea nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ea7n m\u1eabn, tr\u1ef1c gi\u00e1c thi\u00ean t\u00e0i c\u1ee7a Pasteur \u0111\u00e3 m\u00e1ch b\u1ea3o \u00f4ng r\u1eb1ng c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi n\u1eb1m trong c\u1ea5u tr\u00fac tinh th\u1ec3 c\u1ee7a ph\u00e2n t\u1eed: Trong khi acid paratartaric bao g\u1ed3m hai lo\u1ea1i ph\u00e2n t\u1eed c\u00f3 c\u1ea5u tr\u00fac tinh th\u1ec3 \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng g\u01b0\u01a1ng v\u1edbi nhau (gi\u1ed1ng nh\u01b0 hai b\u00e0n tay tr\u00e1i v\u00e0 ph\u1ea3i) v\u1edbi s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng c\u00e2n b\u1eb1ng 50-50, th\u00ec acid tartaric ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t lo\u1ea1i ph\u00e2n t\u1eed v\u1edbi c\u00f9ng m\u1ed9t c\u1ea5u tr\u00fac tinh th\u1ec3 (h\u1ea7u h\u1ebft l\u00e0 c\u1ea5u tr\u00fac b\u00e0n tay tr\u00e1i). C\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 c\u00e1c ph\u00e2n t\u1eed c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t kh\u00f4ng s\u1ed1ng th\u00ec \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng tr\u00e1i-ph\u1ea3i, c\u00f2n ph\u00e2n t\u1eed c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t s\u1ed1ng th\u00ec b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng (thu\u1eadn tay tr\u00e1i).<\/p>\n\n\n\n<p>Sau h\u00e0ng lo\u1ea1t th\u00ed nghi\u1ec7m, Pasteur \u0111i \u0111\u1ebfn m\u1ed9t k\u1ebft lu\u1eadn t\u1ed5ng qu\u00e1t mang t\u00ednh \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt r\u1eb1ng&nbsp;<strong>ph\u00e2n t\u1eed c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng l\u00e0 b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng<\/strong>. N\u00f3i c\u00e1ch kh\u00e1c,&nbsp;<strong>t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng l\u00e0 \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng, l\u00e0&nbsp;<\/strong><strong>d\u1ea5u hi\u1ec7u \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t s\u1ef1 s\u1ed1ng v\u1edbi c\u00e1i kh\u00f4ng s\u1ed1ng<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft\"><a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/3-diagram-of-dextro-and-levorotary-forms-of-tartrate\/#main\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/viethungpham.files.wordpress.com\/2018\/01\/3-diagram-of-dextro-and-levorotary-forms-of-tartrate.jpg?w=312&amp;h=249\" alt=\"\" class=\"wp-image-6558\"\/><\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>H\u00ecnh b\u00ean: Hai ph\u00e2n t\u1eed \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng g\u01b0\u01a1ng, gi\u1ed1ng nh\u01b0 hai b\u00e0n tay tr\u00e1i-ph\u1ea3i<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t kh\u00e1m ph\u00e1 h\u1ebft s\u1ee9c quan tr\u1ecdng nh\u01b0ng ti\u1ebfc thay kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u1ea3ng \u0111\u1ea1i qu\u1ea7n ch\u00fang bi\u1ebft \u0111\u1ebfn. M\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft nh\u01b0ng kh\u00f4ng \u00fd th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 \u00fd ngh\u0129a l\u1edbn lao c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi sinh h\u1ecdc v\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc nh\u1eadn th\u1ee9c. T\u1ea1i sao v\u1eady? \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e2u h\u1ecfi th\u00fa v\u1ecb v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed khoa h\u1ecdc v\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c d\u00e0nh cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi say m\u00ea l\u1ecbch s\u1eed nghi\u00ean c\u1ee9u. Nh\u01b0ng b\u1ea5t lu\u1eadn th\u1ebf n\u00e0o, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft r\u00f5 r\u1eb1ng c\u00e1c nh\u00e0 ti\u1ebfn h\u00f3a kh\u00f4ng th\u00edch th\u00fa v\u1edbi b\u1ea3n ch\u1ea5t b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng, v\u00ec n\u00f3 ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng \u201cl\u00fd thuy\u1ebft phi t\u1ea1o sinh\u201d (abiogenesis) c\u1ee7a thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a l\u00e0 b\u1ea5t kh\u1ea3 thi (impossible). Ch\u00fang ta s\u1ebd b\u00e0n \u0111\u1ebfn v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y \u1edf cu\u1ed1i b\u00e0i vi\u1ebft n\u00e0y. Nh\u01b0ng ngay b\u00e2y gi\u1edd m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi n\u00ean \u0111\u1ec3 \u00fd t\u1edbi m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1eadt tr\u1edb tr\u00eau r\u1eb1ng h\u1ea7u nh\u01b0 ai c\u0169ng \u00edt ho\u1eb7c nhi\u1ec1u ch\u1ecbu \u01a1n Pasteur v\u00ec \u00f4ng l\u00e0 cha \u0111\u1ebb c\u1ee7a khoa h\u1ecdc v\u1ec1 vi tr\u00f9ng, khoa h\u1ecdc v\u1ec1 virus, mi\u1ec5n nhi\u1ec5m h\u1ecdc v\u00e0 nhi\u1ec1u kh\u00e1m ph\u00e1 \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o kh\u00e1c li\u00ean quan t\u1edbi \u0111\u1eddi s\u1ed1ng v\u00e0 h\u1ea1nh ph\u00fac c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, nh\u01b0ng r\u1ea5t \u00edt ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft \u0111\u1ebfn c\u00f4ng tr\u00ecnh \u0111\u1ea7u \u0111\u1eddi v\u00e0 \u0111\u1ec3 \u0111\u1eddi c\u1ee7a Pasteur \u2500 \u0110\u1ecbnh lu\u1eadt b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00e2y r\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 m\u1ed9t thi\u1ebfu s\u00f3t l\u1edbn c\u1ee7a c\u00e1c n\u1ec1n gi\u00e1o d\u1ee5c tr\u00ean to\u00e0n c\u1ea7u. Ng\u00e0y nay, b\u1ea5t k\u1ef3 ai tr\u00e2n tr\u1ecdng s\u1ef1 th\u1eadt \u0111\u1ec1u s\u1ebd nh\u1eadn ra s\u1ef1 c\u1ea7n thi\u1ebft ph\u1ea3i nhanh ch\u00f3ng b\u1ed5 sung cho h\u00e0nh trang tri th\u1ee9c c\u1ee7a m\u00ecnh nh\u1eefng hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u1ec1 \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt n\u00e0y, m\u1ed9t \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt mang t\u00ednh n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a t\u1ef1 nhi\u00ean, t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 \u0110\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ea1n v\u1eadt h\u1ea5p d\u1eabn do Newton kh\u00e1m ph\u00e1 ho\u1eb7c nh\u1eefng \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt t\u1ef1 nhi\u00ean kh\u00e1c.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u1ea5t may, trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i th\u00f4ng tin hi\u1ec7n nay, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ec5 d\u00e0ng t\u1ef1 b\u1ed5 khuy\u1ebft nh\u1eefng thi\u1ebfu s\u00f3t c\u1ee7a ng\u00e0nh gi\u00e1o d\u1ee5c \u0111\u1ec3 t\u00ecm th\u1ea5y nh\u1eefng th\u00f4ng tin b\u1ed5 \u00edch v\u1ec1 b\u1ea3n ch\u1ea5t b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng v\u00e0 c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5. Ch\u1eb3ng h\u1ea1n:<\/p>\n\n\n\n<p>Trong m\u1ed9t b\u00e0i b\u00e1o gi\u1edbi thi\u1ec7u c\u00f4ng tr\u00ecnh c\u1ee7a Pasteur v\u1ec1 \u201cTinh th\u1ec3 h\u1ecdc v\u00e0 t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng ph\u00e2n t\u1eed\u201d (La cristallographie et la dissym\u00e9trie mol\u00e9culaire), Vi\u1ec7n Pasteur c\u1ee7a Ph\u00e1p vi\u1ebft:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<em>Sau nhi\u1ec1u n\u0103m nghi\u00ean c\u1ee9u k\u1ebft h\u1ee3p tinh th\u1ec3 h\u1ecdc, h\u00f3a h\u1ecdc v\u00e0 quang h\u1ecdc, Louis Pasteur \u0111\u00e3 thi\u1ebft l\u1eadp n\u00ean m\u1ed9t s\u1ef1 song song gi\u1eefa d\u1ea1ng b\u00ean ngo\u00e0i c\u1ee7a m\u1ed9t tinh th\u1ec3, c\u1ea5u t\u1ea1o ph\u00e2n t\u1eed c\u1ee7a n\u00f3 v\u1edbi t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u00e1nh s\u00e1ng ph\u00e2n c\u1ef1c: nh\u1eefng tinh th\u1ebf b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng l\u00e0m quay \u00e1nh s\u00e1ng ph\u00e2n c\u1ef1c trong khi nh\u1eefng tinh th\u1ec3 c\u00f3 m\u1ed9t m\u1eb7t ph\u1eb3ng \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng kh\u00f4ng l\u00e0m quay \u00e1nh s\u00e1ng \u0111\u00f3.&nbsp;<strong>\u00d4ng n\u00eau l\u00ean m\u1ed9t \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt c\u01a1 b\u1ea3n:<\/strong>&nbsp;\u201cCh\u1ec9 nh\u1eefng s\u1ea3n ph\u1ea9m sinh ra d\u01b0\u1edbi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng th\u00ec m\u1edbi b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng, b\u1edfi v\u00ec b\u1ea3n th\u00e2n nh\u1eefng l\u1ef1c v\u0169 tr\u1ee5 ch\u1ebf bi\u1ebfn ra n\u00f3 c\u0169ng b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng. T\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng l\u00e0 m\u1ed9t ranh gi\u1edbi r\u00f5 r\u1ec7t ph\u00e2n bi\u1ec7t s\u1ef1 s\u1ed1ng v\u1edbi c\u00e1i kh\u00f4ng s\u1ed1ng<\/em>\u201d<a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/#_ftn3\">[3]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ed9t b\u00e0i b\u00e1o kh\u00e1c v\u1ec1 Louis Pasteur c\u1ee7a Julia Carrizosa ng\u00e0y 14\/01\/2015 tr\u00ean trang m\u1ea1ng Prezi c\u0169ng nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<em>V\u00e0o tu\u1ed5i 26, Pasteur \u0111\u00e3 ho\u00e0n th\u00e0nh c\u00f4ng tr\u00ecnh \u0111\u00e2u ti\u00ean v\u1ec1 t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng ph\u00e2n t\u1eed, gom c\u00e1c nguy\u00ean l\u00fd c\u1ee7a tinh th\u1ec3 h\u1ecdc, h\u00f3a h\u1ecdc v\u00e0 quang h\u1ecdc l\u1ea1i v\u1edbi nhau,&nbsp;<strong>\u00d4ng n\u00eau l\u00ean m\u1ed9t \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt n\u1ec1n t\u1ea3ng:<\/strong>&nbsp;t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng ph\u00e2n bi\u1ec7t th\u1ebf gi\u1edbi s\u1ed1ng v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi kh\u00f4ng s\u1ed1ng. N\u00f3i c\u00e1ch kh\u00e1c, c\u00e1c ph\u00e2n t\u1eed b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng lu\u00f4n lu\u00f4n l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m c\u1ee7a l\u1ef1c s\u1ed1ng<\/em>\u201d<a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/#_ftn4\">[4]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00e0i b\u00e1o \u0111\u00e3 d\u1eabn \u1edf tr\u00ean c\u1ee7a M. Schwartz c\u0169ng vi\u1ebft&nbsp;: \u201c<em>T\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng l\u00e0 m\u1ed9t d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng<\/em>\u201d (asymmetry is a sign of life).<\/p>\n\n\n\n<p>Ngay sau khi kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh ph\u00e2n t\u1eed s\u1ef1 s\u1ed1ng b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng, c\u00e2u h\u1ecfi t\u1ef1 nhi\u00ean n\u1ea9y sinh: T\u1ea1i sao s\u1ef1 s\u1ed1ng b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng ?<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u1ef1c gi\u00e1c thi\u00ean t\u00e0i c\u1ed9ng v\u1edbi t\u01b0 duy khoa h\u1ecdc v\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc s\u00e2u s\u1eafc c\u1ee7a Pasteur tr\u1ea3 l\u1eddi: T\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng l\u00e0 h\u1ec7 qu\u1ea3 c\u1ee7a t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5. V\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0 b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng!<\/p>\n\n\n\n<p>Pasteur \u0111\u00e3 d\u00e1m \u0111\u1eb7t c\u01b0\u1ee3c to\u00e0n b\u1ed9 uy t\u00edn v\u00e0 thanh danh c\u1ee7a m\u00ecnh tr\u00ean ti\u00ean \u0111o\u00e1n t\u00e1o b\u1ea1o \u0111\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/3-pasteur_asymmetry-of-universe\/#main\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/viethungpham.files.wordpress.com\/2018\/01\/3-pasteur_asymmetry-of-universe.jpg?w=600&amp;h=404\" alt=\"\" class=\"wp-image-6559\"\/><\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>2\/ V\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc th\u1ebf k\u1ef7 20 x\u00e1c nh\u1eadn v\u0169 tr\u1ee5 b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Ng\u00f3t m\u1ed9t th\u1ebf k\u1ef7 gi\u1edbi khoa h\u1ecdc im l\u1eb7ng v\u00e0 n\u00edn th\u1edf ch\u1edd \u0111\u1ee3i s\u1ef1 ph\u00e1n x\u00e9t c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u1ed1i v\u1edbi tuy\u00ean b\u1ed1 c\u1ee7a Pasteur, m\u00e3i cho \u0111\u1ebfn khi D\u01b0\u01a1ng Ch\u1ea5n Ninh v\u00e0 L\u00fd Ch\u00ednh \u0110\u1ea1o, hai nh\u00e0 khoa h\u1ecdc M\u1ef9 g\u1ed1c Hoa, kh\u00e1m ph\u00e1 ra hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng vi ph\u1ea1m&nbsp; t\u00ednh \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng trong th\u1ebf gi\u1edbi h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n. C\u00f4ng tr\u00ecnh n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c trao Gi\u1ea3i Nobel v\u1eadt l\u00fd n\u0103m 1957, v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh gi\u00e1 l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng Gi\u1ea3i Nobel v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t, v\u00ec n\u00f3 g\u00e2y n\u00ean&nbsp;<strong>m\u1ed9t cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng v\u1ec1 nh\u1eadn th\u1ee9c t\u1ef1 nhi\u00ean: th\u1ebf gi\u1edbi h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n kh\u00f4ng \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng nh\u01b0 l\u00fd thuy\u1ebft h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 v\u1eabn quan ni\u1ec7m<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Trong di\u1ec5n v\u0103n \u0111\u1ecdc t\u1ea1i l\u1ec5 trao gi\u1ea3i n\u0103m 1957, Gi\u00e1o s\u01b0 O.B. Klein, m\u1ed9t th\u00e0nh vi\u00ean \u1ee6y ban Nobel, n\u00f3i&nbsp;:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cH\u1ea7u h\u1ebft ch\u00fang ta \u0111\u1ec1u c\u00f3 khuynh h\u01b0\u1edbng xem s\u1ef1 \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n \u0111\u1ed1i v\u1edbi b\u00ean ph\u1ea3i v\u00e0 b\u00ean tr\u00e1i nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ea7n thi\u1ebft c\u1ee7a nguy\u00ean l\u00fd chung c\u1ee7a t\u00ednh \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng tr\u00e1i-ph\u1ea3i c\u1ee7a T\u1ef1 nhi\u00ean. Nh\u1edd L\u00fd v\u00e0 D\u01b0\u01a1ng v\u00e0 nh\u1eefng kh\u00e1m ph\u00e1 th\u1ef1c nghi\u1ec7m l\u1ea5y c\u1ea3m h\u1ee9ng t\u1eeb h\u1ecd gi\u1edd \u0111\u00e2y ch\u00fang ta bi\u1ebft r\u1eb1ng \u00fd ngh\u0129 n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t sai l\u1ea7m\u201d (Most of us were inclined to regard the symmetry of elementary particles with respect to right and left as a necessary consequence of the general principle of right-left symmetry of Nature. Thanks to Lee and Yang and the experimental discoveries inspired by them we now know that this was a mistake)<a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/#_ftn5\">[5]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh v\u1ec1 kh\u00e1m ph\u00e1 n\u00e0y, B\u00e1ch khoa to\u00e0n th\u01b0 Britannica vi\u1ebft:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cC\u00f4ng tr\u00ecnh nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng minh r\u1eb1ng t\u00ednh ch\u1eb5n l\u1ebb \u2500 s\u1ef1 \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng gi\u1eefa c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng v\u1eadt l\u00fd x\u1ea3y ra trong c\u00e1c h\u1ec7 t\u1ecda \u0111\u1ed9 thu\u1eadn tay tr\u00e1i v\u00e0 thu\u1eadn tay ph\u1ea3i \u2500 b\u1ecb vi ph\u1ea1m khi c\u00e1c h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n ph\u00e2n r\u00e3. Cho \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc khi c\u00f3 kh\u00e1m ph\u00e1 n\u00e0y c\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00ed v\u1eabn cho r\u1eb1ng t\u00ednh \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng ch\u1eb5n l\u1ebb l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt ph\u1ed5 qu\u00e1t\u201d (Their work demonstrated that parity\u2014the symmetry between physical phenomena occurring in right-handed and left-handed coordinate systems\u2014is violated when elementary particles decay. Up until this discovery physicists had assumed that parity symmetry was a universal law)<a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/#_ftn6\">[6]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eefng nghi\u00ean c\u1ee9u kh\u00e1c trong v\u1eadt l\u00fd l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed v\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc c\u0169ng cho th\u1ea5y&nbsp;<strong>t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 c\u00f2n \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t th\u1ec3 hi\u1ec7n r\u00f5 trong<\/strong>&nbsp;<strong>t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng gi\u1eefa v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t<\/strong>. V\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y, m\u1ed9t b\u00e0i b\u00e1o c\u1ee7a CERN, Trung t\u00e2m Nghi\u00ean c\u1ee9u H\u1ea1t nh\u00e2n \u00c2u ch\u00e2u, nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBig Bang n\u00ean \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng trong v\u0169 tr\u1ee5 s\u01a1 khai. Nh\u01b0ng ng\u00e0y nay, m\u1ecdi th\u1ee9 ch\u00fang ta nh\u00ecn th\u1ea5y t\u1eeb nh\u1eefng sinh v\u1eadt nh\u1ecf nh\u1ea5t tr\u00ean tr\u00e1i \u0111\u1ea5t \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ng\u00f4i sao l\u1edbn nh\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra h\u1ea7u nh\u01b0 ho\u00e0n to\u00e0n b\u1edfi v\u1eadt ch\u1ea5t. Trong khi \u0111\u00f3, kh\u00f4ng t\u00ecm th\u1ea5y nhi\u1ec1u ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t. C\u00f3 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra \u0111\u1ec3 ph\u00e1 v\u1ee1 s\u1ef1 c\u00e2n b\u1eb1ng. M\u1ed9t trong nh\u1eefng th\u00e1ch th\u1ee9c l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd l\u00e0 t\u00ecm ra \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra v\u1edbi ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t, ho\u1eb7c t\u1ea1i sao ch\u00fang ta nh\u00ecn th\u1ea5y s\u1ef1 b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng gi\u1eefa v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t\u201d (The Big Bang should have created equal amounts of matter and antimatter in the early universe. But today, everything we see from the smallest life forms on Earth to the largest stellar objects is made almost entirely of matter. Comparatively, there is not much antimatter to be found. Something must have happened to tip the balance. One of the greatest challenges in physics is to figure out what happened to the antimatter, or why we see an asymmetry between matter and antimatter)<a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/#_ftn7\">[7]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>3\/ Ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t bi\u1ebfn \u0111i \u0111\u00e2u?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y 10\/08\/2000, Trung T\u00e2m Nghi\u00ean C\u1ee9u H\u1ea1t Nh\u00e2n \u00c2u Ch\u00e2u CERN th\u00f4ng b\u00e1o c\u00f3 th\u1ec3 trong n\u0103m n\u00e0y h\u1ecd s\u1ebd tr\u1ea3 l\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t c\u00e2u h\u1ecfi th\u00e1ch \u0111\u1ed1 trong v\u1eadt l\u00fd c\u00e1c h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc: \u201cTo\u00e0n b\u1ed9 ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t \u0111\u00e3 bi\u1ebfn \u0111i \u0111\u00e2u?\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t l\u00e0 g\u00ec? \u0110\u00f3 l\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t bao g\u1ed3m c\u00e1c ph\u1ea3n h\u1ea1t. N\u0103m 1930, b\u1eb1ng t\u00ednh to\u00e1n l\u00fd thuy\u1ebft, Paul Dirac ti\u00ean \u0111o\u00e1n b\u1ea5t k\u1ef3 m\u1ed9t h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t ph\u1ea3n h\u1ea1t t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng t\u1ea1o th\u00e0nh m\u1ed9t c\u1eb7p \u0111\u00f4i c\u00f9ng kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng, c\u00f9ng l\u01b0\u1ee3ng \u0111i\u1ec7n t\u00edch nh\u01b0ng tr\u00e1i d\u1ea5u. H\u1ea1t v\u00e0 ph\u1ea3n h\u1ea1t ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi nhau s\u1ebd hu\u1ef7 l\u1eabn nhau v\u00e0 gi\u1ea3i ph\u00f3ng n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng. Hai n\u0103m sau, b\u1eb1ng th\u1ef1c nghi\u1ec7m, Carl Anderson \u0111\u00e3 kh\u00e1m ph\u00e1 ra h\u1ea1t positron-ph\u1ea3n h\u1ea1t c\u1ee7a electron, x\u00e1c nh\u1eadn ti\u00ean \u0111o\u00e1n c\u1ee7a Dirac ho\u00e0n to\u00e0n \u0111\u00fang \u0111\u1eafn. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi nguy\u00ean l\u00fd \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a t\u1ef1 nhi\u00ean. Tuy nhi\u00ean v\u0169 tr\u1ee5 ng\u00e0y nay c\u00f3 v\u1ebb nh\u01b0 b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng: Trong khi v\u1eadt ch\u1ea5t tr\u00e0n ng\u1eadp kh\u1eafp n\u01a1i th\u00ec ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t r\u1ea5t hi\u1ebfm th\u1ea5y. \u0110\u1ebfn nay ng\u01b0\u1eddi ta c\u0169ng ch\u1ec9 m\u1edbi th\u1ea5y ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong c\u00e1c va ch\u1ea1m c\u1ee7a tia v\u0169 tr\u1ee5 v\u00e0 trong c\u00e1c m\u00e1y gia t\u1ed1c h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc g\u1eb7p kh\u00f3 kh\u0103n l\u1edbn trong vi\u1ec7c ch\u1ee9ng minh s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i r\u00f5 r\u00e0ng c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t nh\u01b0 th\u1ebf gi\u1edbi v\u1eadt ch\u1ea5t th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng ta th\u1ea5y h\u00e0ng ng\u00e0y. C\u00f3 nhi\u1ec1u nh\u00e0 khoa h\u1ecdc ngh\u0129 r\u1eb1ng ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t kh\u00f4ng c\u00f3 tr\u00ean tr\u00e1i \u0111\u1ea5t m\u00e0 ch\u1ec9 t\u1ed3n t\u1ea1i \u1edf nh\u1eefng n\u01a1i xa x\u00f4i trong v\u0169 tr\u1ee5. \u0110\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 hi\u1ec7n t\u1ea1i, c\u00e1c nh\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc l\u00fd lu\u1eadn r\u1eb1ng v\u0169 tr\u1ee5 nguy\u00ean khai l\u00e0 \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng, v\u1ee5 n\u1ed5 Big Bang c\u00e1ch \u0111\u00e2y 15 t\u1ef7 n\u0103m \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra m\u1ed9t s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t b\u1eb1ng nhau. Nh\u01b0ng ngay sau \u0111\u00f3, ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t \u0111\u00e3 b\u1ecb bi\u1ebfn m\u1ea5t trong c\u00e1i bi\u1ec3n n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng kh\u1ee7ng khi\u1ebfp do v\u1ee5 n\u1ed5 l\u1edbn t\u1ea1o ra tr\u01b0\u1edbc khi \u201cth\u00f9ng ch\u00e1o\u201d g\u1ed3m c\u00e1c h\u1ea1t quark v\u00e0 gluon ngu\u1ed9i d\u1ea7n \u0111i v\u00e0 \u0111\u00f4ng c\u1ee9ng l\u1ea1i th\u00e0nh proton v\u00e0 neutron nh\u01b0 ta th\u1ea5y ng\u00e0y nay. L\u00fd thuy\u1ebft n\u00e0y \u0111\u00e3 gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ea5t nhi\u1ec1u hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng v\u0169 tr\u1ee5, ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft c\u01a1 b\u1ea3n c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd, n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111a s\u1ed1 c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f4ng nh\u1eadn. Tuy nhi\u00ean n\u00f3 v\u1ea5p ph\u1ea3i m\u1ed9t ch\u01b0\u1edbng ng\u1ea1i l\u1edbn: Ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t \u1ea5y bi\u1ebfn \u0111i \u0111\u00e2u?<\/p>\n\n\n\n<p>Trong nhi\u1ec1u n\u0103m qua ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 c\u1ed1 g\u1eafng t\u00ecm c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi, nh\u01b0ng ch\u01b0a bao gi\u1edd \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebft qu\u1ea3, b\u1edfi v\u00ec c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc ch\u01b0a c\u00f3 c\u00e1ch n\u00e0o ki\u1ec3m so\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c ph\u1ea3n h\u1ea1t trong m\u1ed9t tr\u1ea1ng th\u00e1i t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i \u1ed5n \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u ch\u00fang.&nbsp; L\u1ea7n n\u00e0y CERN hy v\u1ecdng s\u1ebd l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 nh\u1edd s\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3 c\u1ee7a m\u1ed9t chi\u1ebfc m\u00e1y m\u1ec7nh danh l\u00e0 \u201cnh\u00e0 m\u00e1y s\u1ea3n xu\u1ea5t ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t\u201d \u0111\u1ea7u ti\u00ean tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1i h\u1ed9p kh\u1ed5ng l\u1ed3 b\u1eb1ng b\u00eat\u00f4ng h\u00ecnh tr\u00f2n, chu vi 188 m, b\u00ean trong \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t m\u1ed9t v\u00f2ng nam ch\u00e2m c\u1ef1c l\u1edbn, \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ebf t\u1ea1o \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u0111\u1ec3 b\u1eaby c\u00e1c h\u1ea1t ph\u1ea3n proton b\u1eb1ng c\u00e1ch l\u00e0m ch\u1eadm t\u1ed1c \u0111\u1ed9 c\u1ee7a ch\u00fang xu\u1ed1ng t\u1edbi m\u1ee9c b\u1eb1ng 1\/10 t\u1ed1c \u0111\u1ed9 \u00e1nh s\u00e1ng, th\u1eadm ch\u00ed \u0111\u1ebfn ch\u1eebng n\u00e0o ch\u00fang kh\u00f4ng chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng n\u1eefa. M\u1ed9t khi \u0111\u00e3 b\u1eaby \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ea3n proton r\u1ed3i, ng\u01b0\u1eddi ta s\u1ebd tung positron (ph\u1ea3n electron) v\u00e0o \u0111\u00f3, nh\u1eb1m t\u1ea1o ra ph\u1ea3n hydrogen. Vi\u1ec7c t\u00ecm ki\u1ebfm ph\u1ea3n hydrogen r\u1ea5t c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ed1i v\u1edbi vi\u1ec7c nghi\u00ean c\u1ee9u s\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, v\u00ec hydrogen v\u00e0 ph\u1ea3n hydrogen l\u00e0 nh\u1eefng nguy\u00ean t\u1ed1 c\u00f3 c\u1ea5u tr\u00fac nguy\u00ean t\u1eed \u0111\u01a1n gi\u1ea3n nh\u1ea5t (1 nguy\u00ean t\u1eed hydrogen = 1 proton + 1 electron, 1 nguy\u00ean t\u1eed ph\u1ea3n hydrogen = 1 ph\u1ea3n proton + 1 ph\u1ea3n electron) do \u0111\u00f3 ch\u00fang ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1eefng nguy\u00ean t\u1ed1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n s\u1edbm nh\u1ea5t. N\u0103m 1966, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi CERN \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra \u0111\u01b0\u1ee3c 9 nguy\u00ean t\u1eed ph\u1ea3n hydrogen, nh\u01b0ng ch\u1ec9 k\u1ecbp nh\u00ecn th\u1ea5y ch\u00fang bi\u1ebfn m\u1ea5t ngay t\u1ee9c kh\u1eafc khi ch\u00fang ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi v\u1eadt ch\u1ea5t. M\u1ee5c ti\u00eau c\u1ee7a CERN l\u1ea7n n\u00e0y l\u00e0 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fang l\u1ea1i \u0111\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u. Chi\u1ebfc m\u00e1y l\u00e0m ch\u1eadm ph\u1ea3n h\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebft k\u1ebf nh\u1eb1m m\u1ee5c ti\u00eau \u1ea5y. \u0110\u00f3 l\u00e0 chi\u1ebfc m\u00e1y duy nh\u1ea5t tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi hi\u1ec7n nay, tr\u1ecb gi\u00e1 11,5 tri\u1ec7u dollards, s\u1eafp \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a v\u00e0o s\u1eed d\u1ee5ng. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t b\u1eb1ng ch\u1ee9ng tuy\u1ec7t v\u1eddi \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng minh r\u1eb1ng ti\u1ebfn b\u1ed9 c\u1ee7a c\u00f4ng ngh\u1ec7 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n thi\u1ebft y\u1ebfu \u0111\u1ed1i v\u1edbi s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a khoa h\u1ecdc c\u01a1 b\u1ea3n. Ph\u00e1t ng\u00f4n vi\u00ean c\u1ee7a CERN, Neil Calder n\u00f3i: \u201c\u0110\u00e2y l\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean ch\u00fang t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 quan s\u00e1t h\u00e0nh vi c\u1ee7a ph\u1ea3n hydrogen v\u1edbi m\u1ed9t m\u1ee9c \u0111\u1ed9 ch\u00ednh x\u00e1c c\u1ef1c k\u1ef3 l\u1edbn b\u1edfi v\u00ec ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u00f4ng ngh\u1ec7 gi\u1eef ph\u1ea3n hydrogen l\u1ea1i t\u1ea1i ch\u1ed7. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed9t ph\u00e1\u201d.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/cern-copy\/#main\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/viethungpham.files.wordpress.com\/2018\/01\/cern-copy.jpg?w=600\" alt=\"\" class=\"wp-image-6560\"\/><\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>4\/ T\u1ea1i sao v\u0169 tr\u1ee5 b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Trong m\u1ed9t c\u00f4ng tr\u00ecnh v\u1eeba \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1 tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed Physical Review Letters ng\u00e0y 06\/07\/2001, c\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd qu\u1ed1c t\u1ebf l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea1i Trung t\u00e2m m\u00e1y gia t\u1ed1c c\u1ee7a \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Stanford, California, M\u1ef9, tuy\u00ean b\u1ed1 h\u1ecd \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n th\u1ea5y s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u1ec1 t\u1ed1c \u0111\u1ed9 ph\u00e2n h\u1ee7y c\u1ee7a lo\u1ea1i h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n mang t\u00ean \u201cB meson\u201d so v\u1edbi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 ph\u00e2n hu\u1ef7 c\u1ee7a ph\u1ea3n h\u1ea1t c\u1ee7a n\u00f3 (ph\u1ea3n-B meson). Th\u1eafng l\u1ee3i n\u00e0y c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh trong vi\u1ec7c t\u00ecm l\u1eddi gi\u1ea3i cho m\u1ed9t trong nh\u1eefng b\u00e0i to\u00e1n l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a khoa h\u1ecdc trong su\u1ed1t 37 n\u0103m qua: \u201cT\u1ea1i sao v\u0169 tr\u1ee5 b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng, trong khi v\u1eadt ch\u1ea5t c\u00f3 m\u1eb7t \u1edf kh\u1eafp m\u1ecdi n\u01a1i th\u00ec ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t l\u1ea1i c\u1ef1c k\u1ef3 hi\u1ebfm th\u1ea5y ?\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1eadt ch\u1ea5t trong v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5u t\u1ea1o b\u1edfi h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n, ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t c\u1ea5u t\u1ea1o b\u1edfi ph\u1ea3n h\u1ea1t. Do \u0111\u00f3 v\u1ec1 l\u00fd thuy\u1ebft, v\u0169 tr\u1ee5 ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng, b\u1edfi v\u00ec \u1ee9ng v\u1edbi m\u1ed9t h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n b\u1ea5t k\u1ef3 lu\u00f4n t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t ph\u1ea3n h\u1ea1n t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng c\u00f3 c\u00f9ng nh\u1eefng \u0111\u1eb7c t\u00ednh \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c h\u1ecdc nh\u01b0 kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng, spin, t\u1ed1c \u0111\u1ed9 ph\u00e2n hu\u1ef7, v\u00e0 c\u00f3 c\u00f9ng l\u01b0\u1ee3ng \u0111i\u1ec7n t\u00edch nh\u01b0ng tr\u00e1i d\u1ea5u (n\u1ebfu h\u1ea1t kh\u00f4ng t\u00edch \u0111i\u1ec7n th\u00ec c\u00f3 moment t\u1eeb tr\u00e1i d\u1ea5u).&nbsp;<strong>Nh\u01b0ng v\u0169 tr\u1ee5 l\u1ea1i th\u00e1ch th\u1ee9c khoa h\u1ecdc b\u1eb1ng c\u00e1ch \u0111\u1ec3 cho v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed3n t\u1ea1i g\u1ea7n nh\u01b0 \u0111\u01a1n \u0111\u1ed9c<\/strong>, trong khi ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t ch\u1ec9 xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00f4 c\u00f9ng hi\u1ebfm hoi trong c\u00e1c m\u00e1y gia t\u1ed1c, trong c\u00e1c va ch\u1ea1m c\u1ee7a tia v\u0169 tr\u1ee5, ho\u1eb7c m\u1ed9t kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t l\u1edbn nh\u1ea5t m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n g\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u00e1m m\u00e2y trong gi\u1ea3i ng\u00e2n h\u00e0 g\u1ea7n tr\u00e1i \u0111\u1ea5t nh\u1ea5t. M\u1ed9t l\u00fd thuy\u1ebft v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc \u0111\u1ed3 s\u1ed9 nh\u01b0 L\u00fd thuy\u1ebft Big Bang c\u0169ng kh\u00f4ng gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1i sao ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t bi\u1ebfn m\u1ea5t v\u00e0 bi\u1ebfn \u0111i \u0111\u00e2u, m\u1eb7c d\u00f9 cho r\u1eb1ng v\u0169 tr\u1ee5 sau v\u1ee5 n\u1ed5 l\u1edbn ch\u1ee9a c\u00f9ng m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t nh\u01b0 nhau.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuy nhi\u00ean m\u1ed9t s\u1ef1 ki\u1ec7n b\u1ea5t ng\u1edd \u0111\u00e3 x\u1ea9y ra v\u00e0o n\u0103m 1964 khi James Cronin v\u00e0 Val Fitch thu\u1ed9c Vi\u1ec7n nghi\u00ean c\u1ee9u qu\u1ed1c gia Brookhaven t\u1ea1i New York kh\u00e1m ph\u00e1 ra s\u1ef1 b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a c\u1eb7p K meson v\u00e0 ph\u1ea3n K meson (nh\u1edd \u0111\u00f3 Cronin v\u00e0 Fitch \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c trao gi\u1ea3i Nobel v\u1eadt l\u00fd n\u0103m 1980). N\u0103m 1967, nh\u00e0 khoa h\u1ecdc n\u1ed5i ti\u1ebfng ng\u01b0\u1eddi Nga Andrey Sakharov l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean n\u00eau l\u00ean gi\u1ea3 thuy\u1ebft cho r\u1eb1ng ch\u00ednh hi\u1ec7n tu\u1ee3ng vi ph\u1ea1m t\u00ednh \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a c\u1eb7p h\u1ea1t\u2013ph\u1ea3n h\u1ea1t, g\u1ecdi t\u1eaft l\u00e0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng CPV (charge-parity violation), c\u00f3 th\u1ec3 ch\u00ednh l\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n d\u1eabn \u0111\u1ebfn t\u00ecnh tr\u1ea1ng b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5. L\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee7a Sakharov s\u1ebd tr\u1edf n\u00ean ho\u00e0n to\u00e0n \u0111\u00e1ng tin c\u1eady n\u1ebfu hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng CPV l\u00e0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng ph\u1ed5 bi\u1ebfn \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c c\u1eb7p h\u1ea1t\u2013ph\u1ea3n h\u1ea1t. Nh\u01b0ng su\u1ed1t t\u1eeb \u0111\u00f3 \u0111\u1ebfn nay ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng t\u00ecm th\u1ea5y th\u00eam m\u1ed9t c\u1eb7p phi \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng n\u00e0o kh\u00e1c, ngo\u00e0i tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p K meson, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd l\u1eadp lu\u1eadn r\u1eb1ng K meson l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t mang t\u00ednh ngo\u1ea1i l\u1ec7. Trong khi \u0111\u00f3 600 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc bao g\u1ed3m M\u1ef9, Nga, Nh\u1eadt, Canada, Anh, Ph\u00e1p, \u00dd, Trung Qu\u1ed1c t\u1ea1i Trung t\u00e2m m\u00e1y gia t\u1ed1c Stanford trong v\u00e0i ch\u1ee5c n\u0103m tr\u1eddi v\u1eabn n\u1ed7 l\u1ef1c theo \u0111u\u1ed5i m\u1ed9t m\u1ee5c ti\u00eau: Ch\u1ee9ng minh hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng vi ph\u1ea1m t\u00ednh \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u00f3 th\u1ec3 x\u1ea9y ra v\u1edbi m\u1ed9t c\u1eb7p h\u1ea1t\u2013ph\u1ea3n h\u1ea1t kh\u00e1c. \u0110\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e0 h\u1ea1t B meson, m\u1ed9t lo\u1ea1i h\u1ea1t n\u1eb7ng g\u1ea5p 10 l\u1ea7n K meson v\u00e0 ch\u1ec9 t\u1ed3n t\u1ea1i trong 1 ph\u1ea7n ngh\u00ecn t\u1ef7 gi\u00e2y. M\u1ed9t chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c tinh vi b\u1eadc nh\u1ea5t v\u1ec1 c\u00f4ng ngh\u1ec7 to\u00e1n l\u00fd \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec3n khai v\u00e0 \u00e1p d\u1ee5ng: M\u1ed9t m\u00e1y d\u00f2 t\u00ecm n\u1eb7ng 1200 t\u1ea5n mang t\u00ean BABAR \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 ghi l\u1ea1i s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u00f4 c\u00f9ng tinh vi gi\u1eefa t\u1ed1c \u0111\u1ed9 ph\u00e2n hu\u1ef7 c\u1ee7a B meson so v\u1edbi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 ph\u00e2n h\u1ee7y c\u1ee7a ph\u1ea3n B meson. T\u1eeb c\u00e1c k\u1ebft q\u1ee7a \u0111o l\u01b0\u1eddng n\u00e0y, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 t\u00ednh ra m\u1ed9t th\u00f4ng s\u1ed1 g\u1ecdi l\u00e0 sin2 bi\u1ec3u th\u1ecb m\u1ee9c \u0111\u1ed9 b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng. Th\u00f4ng s\u1ed1 n\u00e0y bi\u1ebfn thi\u00ean t\u1eeb -1 \u0111\u1ebfn +1. N\u1ebfu th\u00f4ng s\u1ed1 \u0111\u00f3 b\u1eb1ng 0 th\u00ec c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t. N\u1ebfu th\u00f4ng s\u1ed1 kh\u00e1c 0 th\u00ec \u0111\u00f3 l\u00e0 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng r\u00f5 r\u00e0ng c\u1ee7a s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t. Th\u00f4ng s\u1ed1 c\u00e0ng l\u1edbn (v\u1ec1 tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i) th\u00ec c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 kh\u00e1c bi\u1ec7t c\u00e0ng l\u1edbn. K\u1ebft qu\u1ea3 gi\u00e1 tr\u1ecb th\u00f4ng s\u1ed1 do BABAR cung c\u1ea5p l\u00e0 0,59 (v\u1edbi sai s\u1ed1 l\u00e0 0.14), ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi ti\u00ean \u0111o\u00e1n c\u1ee7a M\u00f4 H\u00ecnh Ti\u00eau Chu\u1ea9n c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n, l\u00e0m c\u01a1 s\u1edf cho m\u1ed9t k\u1ebft ku\u1eadn mang t\u00ednh c\u00e1ch m\u1ea1ng trong l\u00fd thuy\u1ebft c\u00e1c h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n:&nbsp;<strong>H\u1ea1t v\u00e0 ph\u1ea3n h\u1ea1t t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng nh\u01b0 t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay v\u1eabn t\u01b0\u1edfng.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sau B meson, ngay t\u1eeb b\u00e2y gi\u1edd c\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd \u0111\u00e3 ngh\u0129 \u0111\u1ebfn neutrino, m\u1ed9t lo\u1ea1i h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n v\u00f4 c\u00f9ng quan tr\u1ecdng trong s\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh v\u0169 tr\u1ee5. B\u00e0i to\u00e1n ki\u1ec3m ch\u1ee9ng t\u00ednh phi \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a c\u1eb7p neutrino\u2013ph\u1ea3n neutrino s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec3n khai trong t\u01b0\u01a1ng lai s\u1eafp t\u1edbi v\u00e0 s\u1ebd ti\u1ebfp t\u1ee5c g\u00f3p ph\u1ea7n tr\u1ea3 l\u1eddi b\u00e0i to\u00e1n t\u1ea1i sao v\u0169 tr\u1ee5 phi \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng. Tuy nhi\u00ean kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn l\u00fac \u1ea5y, m\u00e0 ngay sau th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ee7a th\u00ed nghi\u1ec7m B meson, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 c\u00f3 d\u1eef li\u1ec7u ch\u1ee7 y\u1ebfu \u0111\u1ec3 tin r\u1eb1ng Sakharov \u0111\u00fang, b\u1edfi v\u00ec t\u1eeb d\u1eef li\u1ec7u n\u00e0y h\u1ecd b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u v\u00ec sao, c\u01a1 ch\u1ebf n\u00e0o g\u00e2y ra s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t gi\u1eefa h\u1ea1t v\u00e0 ph\u1ea3n h\u1ea1t, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm th\u1ea5y m\u1ed9t c\u01a1 ch\u1ebf chung d\u1eabn \u0111\u1ebfn t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5. \u201cSau 37 n\u0103m t\u00ecm ki\u1ebfm th\u00eam nh\u1eefng m\u1eabu m\u1ef1c c\u1ee7a hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng vi ph\u1ea1m t\u00ednh \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a c\u1eb7p h\u1ea1t \u2013 ph\u1ea3n h\u1ea1t, nay c\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd \u0111\u00e3 bi\u1ebft r\u00f5 r\u1eb1ng&nbsp; c\u00f3 \u00edt nh\u1ea5t 2 lo\u1ea1i h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n bi\u1ec3u l\u1ed9 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng k\u1ef3 qu\u1eb7c \u0111\u00f3, v\u00e0 ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m trong s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n l\u1ea5n \u00e1t c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t (so v\u1edbi ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t) trong v\u0169 tr\u1ee5. Ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 s\u1eb5n s\u00e0ng cho nh\u1eefng kh\u00e1m ph\u00e1 ti\u1ebfp theo m\u1edf ra nh\u1eefng ph\u01b0\u01a1ng h\u01b0\u1edbng m\u1edbi cho v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n\u201d, Stewart Smith, gi\u00e1o s\u01b0 \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Princeton ki\u00eam ph\u00e1t ng\u00f4n vi\u00ean c\u1ee7a ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh nghi\u00ean c\u1ee9u B meson, tuy\u00ean b\u1ed1.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>5\/ \u0110\u1ecbnh lu\u1eadt s\u1ef1 s\u1ed1ng b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng Thuy\u1ebft phi t\u1ea1o sinh l\u00e0 b\u1ea5t kh\u1ea3 thi<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Th\u1eadt n\u1ef1c c\u01b0\u1eddi khi c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 \u201cnh\u00e0\u201d khoa h\u1ecdc ch\u00ea c\u00e1c t\u00f4n gi\u00e1o l\u00e0 ch\u1ec9 bi\u1ebft nh\u1eafm m\u1eaft m\u00e0 tin v\u00e0o nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng tin, nh\u01b0ng ch\u00ednh h\u1ecd l\u1ea1i nh\u1eafm m\u1eaft m\u00e0 tin v\u00e0o nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u c\u00f2n huy\u1ec5n ho\u1eb7c \u0111\u1ebfn m\u1ee9c hoang t\u01b0\u1edfng, \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh l\u00e0 \u201cThuy\u1ebft phi t\u1ea1o sinh\u201d (Abiogenesis) \u2500 l\u00fd thuy\u1ebft gi\u1ea3i th\u00edch ngu\u1ed3n g\u1ed1c s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u1ee7a Thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a tin r\u1eb1ng s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u00f3 th\u1ec3 ra \u0111\u1eddi ng\u1eabu nhi\u00ean t\u1eeb v\u1eadt ch\u1ea5t kh\u00f4ng s\u1ed1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Hi\u1ec7n nay c\u00e1c nh\u00e0 ti\u1ebfn h\u00f3a s\u00e1ng t\u00e1c ra kh\u00f4ng ch\u1ec9 m\u1ed9t, m\u00e0 m\u1ed9t lo\u1ea1t c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft con c\u1ee7a Thuy\u1ebft phi t\u1ea1o sinh: t\u1eeb \u201cC\u00e1i ao nh\u1ecf \u1ea5m \u00e1p\u201d (A warm little pond) do Darwin t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 19 \u0111\u1ebfn \u201cn\u1ed3i soup nguy\u00ean th\u1ee7y\u201d (primordial soup), ho\u1eb7c \u201cn\u1ed3i soup ti\u1ec1n sinh th\u00e1i\u201d (prebiotic soup) do h\u1eadu b\u1ed1i c\u1ee7a Darwin s\u00e1ng ch\u1ebf, v\u00e0 r\u1ea5t nhi\u1ec1u bi\u1ebfn t\u01b0\u1edbng kh\u00e1c kh\u00f4ng th\u1ec3 li\u1ec7t k\u00ea h\u1ebft ra \u0111\u00e2y, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 nh\u1eefng \u201cl\u00fd thuy\u1ebft\u201d c\u00f3 t\u00ean g\u1ecdi r\u1ea5t k\u00eau, c\u00f3 v\u1ebb khoa h\u1ecdc h\u00e0n l\u00e2m l\u00e0m kinh h\u00e3i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi y\u1ebfu b\u00f3ng v\u00eda, nh\u01b0 \u201cGi\u1ea3 thuy\u1ebft RNA\u201d (RNA hypothesis), r\u1ed3i \u201cTi\u1ebfn h\u00f3a h\u00f3a h\u1ecdc\u201d (Chemical Evolution), \u201cTi\u1ebfn h\u00f3a v\u0169 tr\u1ee5\u201d (Cosmic Evolution)\u2026 T\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng l\u00fd thuy\u1ebft con n\u00e0y ch\u1ec9 kh\u00e1c nhau v\u1ec1 khung c\u1ea3nh s\u1ef1 s\u1ed1ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n, nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u th\u1ea5m nhu\u1ea7n t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ed1t l\u00f5i l\u00e0 s\u1ef1 s\u1ed1ng ra \u0111\u1eddi m\u1ed9t c\u00e1ch t\u00ecnh c\u1edd t\u1eeb v\u1eadt ch\u1ea5t kh\u00f4ng s\u1ed1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eefng l\u00fd thuy\u1ebft n\u00e0y \u0111\u00e3 ti\u00eau r\u1ea5t nhi\u1ec1u ti\u1ec1n c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i nh\u1eefng ch\u1ec9 s\u1ea3n xu\u1ea5t ra m\u1ed9t th\u1ee9 \u0111\u1ed9c nh\u1ea5t, \u0111\u00f3 l\u00e0 gi\u1ea3 thuy\u1ebft. C\u00f3 NHI\u1ec0U c\u01a1 s\u1edf khoa h\u1ecdc \u0111\u1ec3 b\u00e1c b\u1ecf \u201cThuy\u1ebft phi t\u1ea1o sinh\u201d, ch\u1eb3ng h\u1ea1n \u0110\u1ecbnh l\u00fd G\u00f6del b\u00e1c b\u1ecf Thuy\u1ebft phi t\u1ea1o sinh, To\u00e1n h\u1ecdc x\u00e1c su\u1ea5t b\u00e1c b\u1ecf Thuy\u1ebft phi t\u1ea1o sinh, L\u00fd thuy\u1ebft th\u00f4ng tin b\u00e1c b\u1ecf Thuy\u1ebft phi t\u1ea1o sinh,\u2026 Nh\u01b0ng c\u00e2u chuy\u1ec7n h\u00f4m nay ch\u1ec9 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1eadt, \u0111\u00f3 l\u00e0:&nbsp;<strong>\u0110\u1ecbnh lu\u1eadt s\u1ef1 s\u1ed1ng b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng b\u00e1c b\u1ecf Thuy\u1ebft phi t\u1ea1o sinh<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u1ebfu Thuy\u1ebft phi t\u1ea1o sinh mu\u1ed1n ch\u1ee9ng minh s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u00f3 th\u1ec3 ra \u0111\u1eddi ng\u1eabu nhi\u00ean t\u1eeb v\u1eadt ch\u1ea5t kh\u00f4ng s\u1ed1ng th\u00ec b\u1eaft bu\u1ed9c h\u1ecd ph\u1ea3i ch\u1ec9 ra m\u1ed9t th\u00ed d\u1ee5 th\u1ef1c t\u1ebf c\u1ee7a s\u1ef1 ki\u1ec7n \u0111\u00f3:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Ho\u1eb7c m\u1ed9t th\u1ef1c t\u1ebf \u0111\u00e3 ho\u1eb7c \u0111ang x\u1ea3y ra trong t\u1ef1 nhi\u00ean<\/li><li>Ho\u1eb7c m\u1ed9t th\u1ef1c t\u1ebf x\u1ea3y ra trong ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 ti\u1ebfn h\u00f3a bi\u1ebft ch\u1eafc ch\u1eafn h\u1ecd kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ed d\u1ee5 th\u1ef1c t\u1ebf trong t\u1ef1 nhi\u00ean n\u00ean h\u1ecd \u0111\u00e3 lao v\u00e0o l\u00e0m th\u00ed nghi\u1ec7m ch\u1ebf t\u1ea1o ra s\u1ef1 s\u1ed1ng.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft\"><a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/gw320h302\/#main\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/viethungpham.files.wordpress.com\/2018\/01\/gw320h302.jpg?w=214&amp;h=202\" alt=\"\" class=\"wp-image-6584\"\/><\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>H\u00ecnh b\u00ean: Stanley Miller \u0111ang l\u00e0m th\u00ed nghi\u1ec7m&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cTh\u00e0nh t\u1ef1u\u201d duy nh\u1ea5t v\u00e0 \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh nh\u1ea5t c\u1ee7a h\u1ecd v\u1ec1 vi\u1ec7c n\u00e0y l\u00e0 th\u00ed nghi\u1ec7m Urey-Miller n\u0103m 1953, m\u1ed9t th\u00ed nghi\u1ec7m t\u1eebng m\u1ed9t th\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u1ea3ng c\u00e1o om s\u00f2m nh\u01b0 m\u1ed9t th\u00e0nh t\u1ef1u v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a khoa h\u1ecdc v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u1ee7a Thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a. Nh\u01b0ng sau m\u1ed9t th\u1eddi gian nh\u1eefng qu\u1ea3ng c\u00e1o \u0111\u00f3 ch\u00ecm ngh\u1ec9m trong y\u00ean l\u1eb7ng, kh\u00f4ng ai c\u00f2n khua chi\u00eang \u0111\u00e1nh tr\u1ed1ng qu\u1ea3ng c\u00e1o n\u00f3 b\u1eb1ng nh\u1eefng l\u1eddi \u0103n to n\u00f3i l\u1edbn n\u1eefa, b\u1edfi th\u1ef1c ch\u1ea5t h\u1ecd \u0111\u00e3 bi\u1ebft l\u00e0 kh\u00f4ng h\u1ec1 c\u00f3 s\u1ef1 s\u1ed1ng n\u00e0o ra \u0111\u1eddi \u1edf th\u00ed nghi\u1ec7m \u0111\u00f3, v\u00ec&nbsp;<strong>t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c acid amin do Stanley Miller ch\u1ebf t\u1ea1o ra \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 acid amin c\u1ea7n cho s\u1ef1 s\u1ed1ng, v\u00ec t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng \u201cracemic acid\u201d \u2500 nh\u1eefng acid amin \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng ph\u1ea3i-tr\u00e1i theo t\u1ef7 l\u1ec7 50-50<\/strong>, t\u1ee9c l\u00e0 kh\u00f4ng tu\u00e2n th\u1ee7 t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng!<\/p>\n\n\n\n<p>Ti\u1ebfn s\u0129 h\u00f3a h\u1ecdc J. H. John Peet, trong b\u00e0i b\u00e1o \u201cThe Miller-Urey experiment\u201d (Th\u00ed nghi\u1ec7m Miller-Urey) tr\u00ean trang m\u1ea1ng \u201cTruth in Science\u201d (S\u1ef1 th\u1eadt trong khoa h\u1ecdc), cho ch\u00fang ta bi\u1ebft s\u1ef1 th\u1eadt v\u1ec1 th\u00ed nghi\u1ec7m n\u00e0y nh\u01b0 sau<a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/#_ftn8\">[8]<\/a>:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cCharles Darwin nh\u1eadn ra r\u1eb1ng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a \u00f4ng l\u00e0 t\u1ea1o ra ch\u00ednh s\u1ef1 s\u1ed1ng\u2026 N\u0103m 1953 l\u00e0 m\u1ed9t c\u1ed9t m\u1ed1c cho c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc nghi\u00ean c\u1ee9u t\u00ecm ra m\u1ed9t l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch c\u1ee7a thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a v\u1ec1 s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng. Stanley Miller th\u00f4ng b\u00e1o \u00f4ng \u0111\u00e3 ti\u1ebfn h\u00e0nh m\u1ed9t th\u00ed nghi\u1ec7m trong \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 nh\u00e2n r\u1ed9ng c\u00e1c \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n ban \u0111\u1ea7u tr\u00ean tr\u00e1i \u0111\u1ea5t v\u00e0 \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra nh\u1eefng ch\u1ea5t ho\u00e1 h\u1ecdc c\u1ea7n thi\u1ebft cho s\u1ef1 s\u1ed1ng b\u1eaft \u0111\u1ea7u. M\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra nh\u1eefng tuy\u00ean b\u1ed1 ng\u00f4ng cu\u1ed3ng, th\u1eadm ch\u00ed n\u00f3i r\u1eb1ng Miller \u0111\u00e3 t\u1ed5ng h\u1ee3p \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh s\u1ef1 s\u1ed1ng! H\u01a1n n\u0103m m\u01b0\u01a1i n\u0103m \u0111\u00e3 tr\u00f4i qua v\u00e0 nay ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u00e1nh gi\u00e1 khoa h\u1ecdc v\u00e0 t\u1ec9nh t\u00e1o v\u1ec1 th\u00ed nghi\u1ec7m \u0111\u00f3 v\u00e0 nh\u1eefng th\u00ed nghi\u1ec7m kh\u00e1c t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Sau \u0111\u00f3, TS Peet nh\u1ea5n m\u1ea1nh r\u1eb1ng th\u00ed nghi\u1ec7m Miller \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra \u201c<strong>nh\u1eefng d\u1ea1ng acid amin kh\u00f4ng \u0111\u00fang<\/strong>\u201d (Wrong forms of amino acid). \u00d4ng vi\u1ebft:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNh\u01b0ng c\u00f3 m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u01a1 b\u1ea3n h\u01a1n v\u1edbi k\u1ecbch b\u1ea3n n\u00e0y m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ec5 d\u00e0ng b\u1ecb b\u1ecf qua\u2026 Trong t\u1ef1 nhi\u00ean, ch\u00fang ta ch\u1ec9 c\u00f3 c\u00e1c acid amin thu\u1eadn tay tr\u00e1i \u2026 Th\u00ed nghi\u1ec7m c\u1ee7a Miller t\u1ea1o ra m\u1ed9t h\u1ed7n h\u1ee3p c\u1ee7a c\u1ea3 hai d\u1ea1ng (tr\u00e1i-ph\u1ea3i) nh\u01b0ng t\u1ef1 nhi\u00ean ch\u1ec9 \u0111\u00f2i h\u1ecfi d\u1ea1ng tay tr\u00e1i\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Ngay c\u1ea3 m\u1ed9t trang m\u1ea1ng n\u1ed5i ti\u1ebfng \u1ee7ng h\u1ed9 Thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a l\u00e0 Wikipedia, m\u1eb7c d\u00f9 v\u1eabn c\u1ed1 g\u1eafng t\u00f4 son tr\u00e1t ph\u1ea5n cho th\u00ed nghi\u1ec7m Miller l\u00e0 m\u1ed9t th\u00e0nh t\u1ef1u c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a, nh\u01b0ng r\u1ed1t cu\u1ed9c v\u1eabn ph\u1ea3i th\u1eeba nh\u1eadn m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1eadt \u0111\u00e1ng bu\u1ed3n cho c\u00e1c nh\u00e0 ti\u1ebfn h\u00f3a r\u1eb1ng:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<strong>Nh\u01b0ng c\u00e1c th\u00ed nghi\u1ec7m ti\u1ec1n sinh th\u00e1i ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u1ea1o ra c\u00e1c h\u1ed7n h\u1ee3p racemic c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ee3p ch\u1ea5t t\u1eeb \u0111\u01a1n gi\u1ea3n \u0111\u1ebfn ph\u1ee9c t\u1ea1p d\u01b0\u1edbi nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n thay \u0111\u1ed5i<\/strong>\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Xin nh\u1eafc l\u1ea1i h\u1ed7n h\u1ee3p racemic l\u00e0 nh\u1eefng h\u1ed7n h\u1ee3p bao g\u1ed3m c\u1ea3 ph\u00e2n t\u1eed b\u00e0n tay tr\u00e1i l\u1eabn ph\u00e2n t\u1eed b\u00e0n tay ph\u1ea3i v\u1edbi t\u1ef7 l\u1ec7 c\u00e2n b\u1eb1ng 50-50, t\u1ee9c l\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ecfa m\u00e3n \u0110\u1ecbnh lu\u1eadt s\u1ef1 s\u1ed1ng b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng, v\u00e0 do \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 s\u1ef1 s\u1ed1ng.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft\"><a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/maxresdefault-4\/#main\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/viethungpham.files.wordpress.com\/2018\/01\/maxresdefault.jpg?w=293&amp;h=165\" alt=\"\" class=\"wp-image-6562\"\/><\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>T\u00f3m l\u1ea1i, th\u00ed nghi\u1ec7m Urey-Miller n\u00f3i ri\u00eang v\u00e0 m\u1ecdi th\u00ed nghi\u1ec7m c\u1ee7a Thuy\u1ebft phi t\u1ea1o sinh n\u00f3i chung \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng h\u1ec1 t\u1ea1o ra s\u1ef1 s\u1ed1ng. N\u1ebfu ai \u0111\u00f3 d\u00e1m tuy\u00ean b\u1ed1 \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra ph\u00e2n t\u1eed ch\u1ec9 thu\u1eadn b\u00e0n tay tr\u00e1i l\u00e0 n\u00f3i d\u1ed1i.<\/p>\n\n\n\n<p>Kho\u1ea3ng 40 n\u0103m sau th\u00ed nghi\u1ec7m c\u1ee7a m\u00ecnh, Stanley Miller \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u1ea7n th\u00fa nh\u1eadn tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed Scientific American, m\u1ed9t t\u1ea1p ch\u00ed c\u0169ng \u1ee7ng h\u1ed9 Thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a, r\u1eb1ng \u201cT\u00f4i v\u00e0 nhi\u1ec1u \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p kh\u00e1c th\u1ea5y r\u1eb1ng th\u1ef1c ra vi\u1ec7c ch\u1ee9ng minh ngu\u1ed3n g\u1ed1c s\u1ef1 s\u1ed1ng kh\u00f3 h\u01a1n r\u1ea5t nhi\u1ec1u so v\u1edbi ta t\u01b0\u1edfng\u201d. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1ee9c t\u1ec9nh, nh\u01b0ng s\u1ef1 th\u1ee9c t\u1ec9nh n\u00e0y kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 \u00f4ng th\u1ea5y s\u1ef1 th\u1eadt. S\u1ef1 th\u1eadt l\u00e0 Thuy\u1ebft phi t\u1ea1o sinh ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t l\u00fd thuy\u1ebft kh\u00f4ng t\u01b0\u1edfng.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ph\u1ea3i c\u00f3 m\u1ed9t nguy\u00ean nh\u00e2n xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0m cho ph\u00e2n t\u1eed c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng ch\u1ec9 thu\u1eadn tay tr\u00e1i. Con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ea1o ra nguy\u00ean nh\u00e2n \u0111\u00f3, do \u0111\u00f3 s\u1ebd kh\u00f4ng bao gi\u1edd c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ea1o ra s\u1ef1 s\u1ed1ng. Thuy\u1ebft phi t\u1ea1o sinh l\u00e0 b\u1ea5t kh\u1ea3 thi!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>6\/ K\u1ebft lu\u1eadn<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft\"><a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/big_lie_\/#main\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/viethungpham.files.wordpress.com\/2018\/01\/big_lie_.jpg?w=255&amp;h=321\" alt=\"\" class=\"wp-image-6586\"\/><\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>H\u00ecnh b\u00ean: Tranh bi\u1ebfm h\u1ecda, \u201cAbiogenesis l\u00e0 m\u1ed9t l\u1eddi n\u00f3i d\u1ed1i v\u0129 \u0111\u1ea1i\u201d.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 ti\u1ebfn h\u00f3a kh\u00f4ng th\u00edch quy lu\u1eadt s\u1ef1 s\u1ed1ng b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng m\u1ed9t ch\u00fat n\u00e0o, v\u00ec h\u1ecd bi\u1ebft quy lu\u1eadt n\u00e0y s\u1ebd h\u1ee7y ho\u1ea1i thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a. H\u1ecd kh\u00f4ng d\u00e1m g\u1ecdi quy lu\u1eadt n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t th\u00e1i \u0111\u1ed9 phi khoa h\u1ecdc, gi\u1ed1ng nh\u01b0 con \u0111\u00e0 \u0111i\u1ec3u r\u00fac \u0111\u1ea7u xu\u1ed1ng c\u00e1t \u0111\u1ec3 kh\u1ecfi ph\u1ea3i nh\u00ecn th\u1ea5y s\u1ef1 th\u1eadt. Th\u00e1i \u0111\u1ed9 n\u00e0y kh\u00f4ng ch\u1ec9 bi\u1ec3u l\u1ed9 \u1edf nh\u1eefng nh\u00e0 ti\u1ebfn h\u00f3a kh\u00f4ng t\u00ean tu\u1ed5i, m\u00e0 bi\u1ec3u l\u1ed9 ngay c\u1ea3 \u1edf nh\u1eefng nh\u00e0 ti\u1ebfn h\u00f3a l\u1edbn, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 Wikipedia.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1ef1c ra g\u1ecdi t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 v\u00e0 c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng l\u00e0 \u201c\u0111\u1ecbnh lu\u1eadt\u201d, hay \u201cquy lu\u1eadt\u201d, hay \u201ct\u00ednh ch\u1ea5t\u201d, hay \u201c\u0111\u1eb7c tr\u01b0ng\u201d, hay \u201cd\u1ea5u hi\u1ec7u\u201d, hay \u201cnguy\u00ean l\u00fd\u201d\u2026 t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u \u0111\u00fang. Nh\u01b0ng d\u00f9 g\u1ecdi th\u1ebf n\u00e0o th\u00ec \u0111i\u1ec1u quan tr\u1ecdng l\u00e0 ph\u1ea3i nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1eb1ng:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>B\u1ea3n ch\u1ea5t v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0 b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng. N\u1ebfu kh\u00f4ng th\u1eeba nh\u1eadn \u0111i\u1ec1u n\u00e0y th\u00ec c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 tri th\u1ee9c khoa h\u1ecdc.<\/li><li>B\u1ea3n ch\u1ea5t s\u1ef1 s\u1ed1ng l\u00e0 b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng. N\u1ebfu kh\u00f4ng th\u1eeba nh\u1eadn \u0111i\u1ec1u n\u00e0y th\u00ec c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 kh\u00f4ng hi\u1ec3u g\u00ec v\u1ec1 s\u1ef1 s\u1ed1ng.<\/li><li>V\u1ec1 logic, t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 mang t\u00ednh ph\u1ed5 qu\u00e1t trong to\u00e0n v\u0169 tr\u1ee5, v\u00e0 do \u0111\u00f3 n\u00f3 ph\u1ea3i c\u00f3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn s\u1ef1 s\u1ed1ng theo m\u1ed9t c\u00e1ch n\u00e0o \u0111\u00f3 m\u00e0 khoa h\u1ecdc ch\u01b0a bi\u1ebft v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng bao gi\u1edd bi\u1ebft. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y cho th\u1ea5y Louis Pasteur l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng v\u0129 \u0111\u1ea1i, m\u1ed9t nh\u00e0 ti\u00ean tri thi\u00ean t\u00e0i!<\/li><li>V\u1ec1 logic, t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng ph\u1ea3i c\u00f3 nguy\u00ean nh\u00e2n. Nguy\u00ean nh\u00e2n \u1ea5y \u1eaft ph\u1ea3i thu\u1ed9c v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5. Ch\u1eebng n\u00e0o con ng\u01b0\u1eddi ch\u01b0a bi\u1ebft nguy\u00ean nh\u00e2n \u1ea5y th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch ngu\u1ed3n g\u1ed1c s\u1ef1 s\u1ed1ng v\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ebf t\u1ea1o ra s\u1ef1 s\u1ed1ng. H\u1ec7 qu\u1ea3 n\u00e0y \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e0 ti\u1ebfn h\u00f3a.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>V\u1edbi nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft v\u1ec1 t\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 v\u00e0 c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng, c\u00f3 th\u1ec3 k\u1ebft lu\u1eadn:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Kh\u00e1m ph\u00e1 c\u1ee7a Louis Pasteur v\u1ec1 b\u1ea3n ch\u1ea5t b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng l\u00e0 m\u1ed9t kh\u00e1m ph\u00e1 v\u0129 \u0111\u1ea1i.<\/li><li>Ti\u00ean \u0111o\u00e1n c\u1ee7a Louis Pasteur v\u1ec1 b\u1ea3n ch\u1ea5t b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0 m\u1ed9t ti\u00ean tri thi\u00ean t\u00e0i. Ti\u00ean tri \u1ea5y kh\u00f4ng d\u1ef1a tr\u00ean c\u1ea3m t\u00ednh, m\u00e0 d\u1ef1a tr\u00ean hi\u1ec7n th\u1ef1c do ch\u00ednh Pasteur kh\u00e1m ph\u00e1, \u0111\u00f3 l\u00e0 b\u1ea3n ch\u1ea5t b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng.<\/li><li>Nguy\u00ean nh\u00e2n v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0m cho s\u1ef1 s\u1ed1ng b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng l\u00e0 m\u1ed9t b\u00ed \u1ea9n v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a t\u1ef1 nhi\u00ean, \u0111\u1ec3 l\u1ed9 cho ch\u00fang ta th\u1ea5y r\u00f5 vai tr\u00f2 c\u1ee7a c\u1ee7a Nh\u00e0 Thi\u1ebft k\u1ebf v\u0169 tr\u1ee5.&nbsp;<strong>T\u00ednh b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 v\u00e0 c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng l\u00e0 m\u1ed9t bi\u1ec3u l\u1ed9 r\u00f5 r\u1ec7t c\u1ee7a Nh\u00e0 thi\u1ebft k\u1ebf v\u0169 tr\u1ee5.<\/strong><\/li><li>Thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a l\u00e0 m\u1ed9t gi\u1ea3 thuy\u1ebft c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u l\u1ed7 h\u1ed5ng. M\u1ed9t trong nh\u1eefng l\u1ed7 h\u1ed5ng l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a n\u00f3 l\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec v\u1ec1 b\u1ea3n ch\u1ea5t b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng. L\u1ed7 h\u1ed5ng n\u00e0y s\u1ebd v\u0129nh vi\u1ec5n h\u1ee7y ho\u1ea1i thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong><em>PVHg, Sydney 28\/01\/2018<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/#_ftnref1\">[1]<\/a>&nbsp;Wikiquote, Louis Pasteur&nbsp;<a href=\"https:\/\/en.wikiquote.org\/wiki\/Louis_Pasteur\">https:\/\/en.wikiquote.org\/wiki\/Louis_Pasteur<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/#_ftnref2\">[2]<\/a>&nbsp;The life and works of Louis Pasteur, M. Schwartz, Institut Pasteur, Paris, France, Journal of Applied Microbiology 2001, 91, 597\u00b1601&nbsp;<a href=\"http:\/\/onlinelibrary.wiley.com\/doi\/10.1046\/j.1365-2672.2001.01495.x\/pdf\">http:\/\/onlinelibrary.wiley.com\/doi\/10.1046\/j.1365-2672.2001.01495.x\/pdf<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/#_ftnref3\">[3]<\/a>&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.pasteur.fr\/fr\/institut-pasteur\/notre-histoire\/premiere-epoque-1847-1862-0\">https:\/\/www.pasteur.fr\/fr\/institut-pasteur\/notre-histoire\/premiere-epoque-1847-1862-0<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/#_ftnref4\">[4]<\/a>&nbsp;<a href=\"https:\/\/prezi.com\/_1j8gdx48jqs\/louis-pasteur\/\">https:\/\/prezi.com\/_1j8gdx48jqs\/louis-pasteur\/<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/#_ftnref5\">[5]<\/a>&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.nobelprize.org\/nobel_prizes\/physics\/laureates\/1957\/press.html\">https:\/\/www.nobelprize.org\/nobel_prizes\/physics\/laureates\/1957\/press.html<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/#_ftnref6\">[6]<\/a>&nbsp;<a href=\"https:\/\/kids.britannica.com\/students\/article\/Chen-Ning-Yang\/277830\">https:\/\/kids.britannica.com\/students\/article\/Chen-Ning-Yang\/277830<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/#_ftnref7\">[7]<\/a>&nbsp;The matter-antimatter asymmetry problem&nbsp;<a href=\"https:\/\/home.cern\/topics\/antimatter\/matter-antimatter-asymmetry-problem\">https:\/\/home.cern\/topics\/antimatter\/matter-antimatter-asymmetry-problem<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/#_ftnref8\">[8]<\/a>\u00a0<a href=\"http:\/\/www.truthinscience.org.uk\/content.cfm?id=3161\">http:\/\/www.truthinscience.org.uk\/content.cfm?id=3161<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Link: <a href=\"https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/\">https:\/\/viethungpham.com\/2018\/01\/29\/the-universe-is-asymmetric-vu-tru-la-bat-doi-xung\/<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>In 19th\u00a0century, Louis Pasteur declared: \u201cThe universe is asymmetric and I am persuaded that life, as it is known to us, is a direct result of the asymmetry of the universe or of its indirect consequences. The universe is asymmetric\u201d[1]. Physics in 20th\u00a0century had proved Pasteur\u2019s prediction was totally right\u00a0\u2500\u00a0asymmetry is a universal law of [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[24,53,192,179],"class_list":["post-1027","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-vu-tru","tag-bat-doi-xung","tag-doi-xung-guong","tag-vu-tru-8","tag-xac-suat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truyenthong.edu.vn\/sanpham\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1027","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truyenthong.edu.vn\/sanpham\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truyenthong.edu.vn\/sanpham\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truyenthong.edu.vn\/sanpham\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truyenthong.edu.vn\/sanpham\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1027"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truyenthong.edu.vn\/sanpham\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1027\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truyenthong.edu.vn\/sanpham\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1027"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truyenthong.edu.vn\/sanpham\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1027"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truyenthong.edu.vn\/sanpham\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1027"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}